Mağaza aydınlatması katman katman kurulur. Genel ışık, vurgu, vitrin ve ışıklı yüzeyler birbiriyle uyumlu renk değerlerinde planlanır, tesisat tavan kapanmadan biter.
Mağaza aydınlatması katman katman planlanır. Önce genel ışık bütün satış alanını göz almadan aydınlatır, sonra vurgu ve vitrin ışığı satmak istediğiniz ürüne yönelir, en son tabela, lightbox ve ekran gibi ışıklı yüzeyler bu düzene göre ayarlanır. Işık rengi ve renk sunumu ürün grubuna göre seçilir, bütün kablolama ve askı noktaları tavan kapanmadan biter.
Ekiplerin açılış takvimi ve tabela izni gibi konular için mağaza açılışında tabela, aydınlatma ve tavanı birlikte planlama yazısına bakabilirsiniz.
Mağaza aydınlatmasındaki katmanlar nelerdir?
Mağaza aydınlatmasını dört katmanda düşünmek planlamayı kolaylaştırır. Her katmanın görevi farklıdır, bu yüzden her birinin ayrı devreden ya da ayrı kontrol grubundan yönetilmesi işi kolaylaştırır. Katmanlar şunlardır.
- Genel aydınlatma. Müşterinin rahat dolaşmasını, raf etiketini okumasını ve personelin çalışmasını sağlar. EN 12464-1 standardına dayanan üretici kaynakları satış alanı için 300 lüks, kasa ve paketleme tezgâhı için 500 lüks değerini verir. Standardın güncel sürümü 2021 tarihlidir ve bu değerler armatürler eskiyip kirlendiğinde de korunması gereken ortalama değerlerdir.
- Vurgu aydınlatması. Ray spotları ya da yönlendirilebilir gömme spotlarla seçilen ürünü, mankeni veya rafı öne çıkarır.
- Vitrin aydınlatması. Vitrinin ışık ihtiyacı gündüz ve akşam değişir. Bu yüzden içerideki ışıktan ayrı yönetilir.
- Tabela ve ışıklı yüzeyler. Cephe tabelası, iç mekân lightbox panoları, ışıklı gergi tavan ve LED ekran kendi ışığını yayar. Bu yüzeyler mağazadaki ışık dengesini de etkiler.
Katmanlar ayrı gruplanırsa sabah temizlikte yalnız genel ışığı, kapanıştan sonra yalnız vitrini ve tabelayı açık bırakabilirsiniz. Tek anahtarla bütün mağazayı yakan bir tesisatta bu ayrım için çoğu zaman kablolamanın yeniden düzenlenmesi gerekir. Bazı kablosuz kontrol sistemleri mevcut hatta gruplama yapabilir, uygunluğu keşifte görülür.
Mağazada vurgu ışığı ne kadar güçlü olmalı?
Vurgu ışığının etkisi mutlak parlaklıktan çok çevresiyle arasındaki farktan doğar. ERCO'nun aydınlatma bilgisine göre çevresinden yaklaşık on kat parlak bir alan güçlü bir vurgu olarak algılanır, fark beş kat civarına indiğinde ayrım belirsizleşir.
Her rafa spot çevirirseniz hiçbir raf öne çıkmaz. Vurguyu birkaç odakla sınırlayın, örneğin kapıdan görünen arka duvar, kampanya masası ve yeni ürün rafı. Küçük ürünlerde dar huzmeli spot, manken grubu ya da uzun raf için daha geniş huzme seçilir. Spotların yönü raflar dolduktan sonra ayarlanır, çünkü boş rafta doğru görünen açı ürün yerleşince kayabilir.
Raf içindeki ürünler için raf altına ya da raf önüne yerleştirilen LED profiller kullanılabilir. Yüksek raflarda alt bölmelerin gölgede kalmamasına dikkat edin. Duvarları aydınlatan dikey ışık da mekânı daha aydınlık gösterir.
Mağazada renk sıcaklığı ve renk sunumu (CRI) nasıl seçilir?
Renk sıcaklığı kelvinle ifade edilir. 2700 K ile 3000 K arası sıcak beyaz olarak anılır, 4000 K civarı daha nötr görünür. Renk sunumu ise Ra ya da CRI değeriyle ölçülür ve en fazla 100 olur. ERCO, insanların bulunduğu iç mekânlar için en az Ra 80 değerini, rengin doğru değerlendirilmesi gereken yerlerde daha yüksek değeri önerir.
Ra değeri sekiz pastel test renginin ortalamasıdır, doygun kırmızıyı iyi göstermez. Kırmızı için ayrıca R9 değerine bakılır. Ürün grubuna göre genel yaklaşım şöyle.
- Giyim ve kumaş. Müşteri renge bakarak karar verir. Yüksek Ra değerli armatür seçin, veri sayfasında R9 değerini de kontrol edin. Deneme kabininde satış alanıyla aynı ışık rengini kullanın, yoksa ürün kabinde farklı görünür. Kabinde ışığı yalnız tepeden değil, aynanın iki yanından ya da önden de verin, böylece yüzde ve kıyafette sert gölge oluşmaz.
- Kozmetik. Ten ve dudak tonları kırmızıya yakındır, R9 değerine burada özellikle bakılır. Yine de renk sunumunu tek başına R9 göstermez. Ayna çevresinde yüze gölge düşürmeyen yaygın bir ışık kurun.
- Fırın, pastane, şarküteri ve kasap. Üreticiler bu ürünler için özel spektrumlu armatürler sunar. Signify, et tezgâhı için kırmızıyı belirginleştiren sıcak bir spektrum, ekmek, peynir, meyve ve sebze için sıcak ya da daha doğal beyaz seçenekler tanımlar.
- Teknoloji, kırtasiye ve hırdavat. Bu mağazalarda nötr beyaz yaygın bir tercihtir. Bu bir kural sayılmaz, mağaza konseptine göre değişir.
Spotlar, lightbox panoları ve ışıklı tavan için kelvin değerlerini yazılı olarak belirleyin. Farklı ürün bölgelerinde bilinçli olarak farklı tonlar kullanılabilir. Ama aynı bölgede istemeden iki farklı beyaz yan yana gelirse fark, açık renkli duvar ve ürünlerde belirginleşir.
Işıklı gergi tavan mağazanın genel aydınlatması olabilir mi?
Işıklı gergi tavanda LED'ler, ışık geçiren tavan kaplamasını arkadan aydınlatır ve tavan geniş bir ışık yüzeyine dönüşür. LED dizilimi ve membranla arasındaki mesafe doğru seçilirse bu düzen gölgeyi azaltır, yumuşak ve yaygın bir genel ışık verir. Penceresiz ya da tavanı alçak mağazalarda, uygun tasarlandığında daha ferah bir görünüm sağlayabilir.
Yaygın ışık tek başına ürünü öne çıkarmaz. Vurgu için ray spotları ya da membranın arasından çıkan spotlar ayrıca planlanır ve yerleri membran kesilmeden önce belirlenir. LED sürücülerin kısılabilir tipte seçilmesi ve membran arkasına bakım erişimi de bu aşamada konuşulur. Ayrıntılar için ışıklı gergi tavan sayfasına bakabilirsiniz. Tavanın ve duvarların dekorasyon tarafı mağaza dekorasyonunda duvar, tavan ve ışıklı yüzeyler yazısında anlatılıyor.
Lightbox ve LED ekran mağazadaki ışık dengesini nasıl etkiler?
Lightbox ve LED ekran kendi ışığını yaydığı için, parlaklık ayarına ve çevredeki ışığa göre görüş alanındaki en parlak nokta olabilir. Göz bu parlaklığa uyum sağlar ve çevredeki raflar olduğundan sönük görünür. Armatürlerin kamaşması için de bir sınır vardır. EN 12464-1'e dayanan üretici kaynakları satış alanında UGR 22, kasada UGR 19 sınırını verir.
LED ekran dış mekân parlaklığında çalışırsa iç mekânda göz yorar ve çevresini karartır. Ekran parlaklığı ortam ışığına göre kısılır. Bazı ekran kontrol sistemleri ışık sensörüyle parlaklığı kendiliğinden ayarlar, kullandığınız modelin bunu destekleyip desteklemediğini üreticinin belgesinden öğrenin. Dikkat edilecek noktalar şunlardır.
- Ekranı kasa çalışanının sürekli baktığı hatta yerleştirmeyin.
- Parlak yüzeyin cilalı zemine, vitrin camına ya da aynaya yansıyıp yansımadığını yerleşimde kontrol edin.
- Ekran parlaklığını gündüz ve akşam ayrı ayrı deneyip iki ayrı ayar kaydedin.
- Beyaz zeminli tam ekran görseller daha parlak algılanır. Koyu zeminli içerik, ekranı çevresiyle daha dengeli gösterir.
- Arkadan aydınlatmalı kumaş lightbox panolarında LED'lerin kısılabilir olup olmadığını ve renk sıcaklığının mağazanın genel ışığıyla uyumlu olup olmadığını sorun.
İç mekân LED ekran ile lightbox arasında karar veremiyorsanız lightbox mı LED ekran mı rehberi içerik değişim sıklığına göre seçimi anlatıyor.
Mağaza vitrini nasıl aydınlatılır?
Mağaza vitrini gündüz güçlü dış ışıkla karşı karşıyadır. Cam dışarıyı yansıtır ve içeriyi görmeyi zorlaştırır, bu yüzden vitrin içi gündüz daha yüksek ışık ister. Akşam aynı ışık sokağa göre fazla parlak kalır ve kısılabilir. Vitrinin ayrı devreden ve zamanlayıcıyla yönetilmesi bu iki durumu kolaylaştırır.
- Mankenin yüzüne tam tepeden gelen ışık göz altında gölge yapar. Önden ve açılı gelen spot daha doğal görünür.
- Güneş alan vitrinlerde baskılı yüzeyler ve kumaş ürünler zamanla solabilir. Malzemenin ışık dayanımını üreticiye sorun.
- Dışa bakan vitrin ekranı gün ışığıyla yarıştığı için iç mekân ekranından daha yüksek parlaklık sınıfı gerektirebilir. Seçimi cephenin güneş alma durumuna ve üretici verisine göre yapın.
Mağaza aydınlatmasında enerji ve kontrol nasıl kurulur?
Mağaza aydınlatmasında enerji tasarrufu, ışığı gerekmediğinde kapatmaktan ve tam güç gerekmediğinde kısmaktan gelir. ABD Enerji Bakanlığı da kısma, zamanlayıcı, hareket ve ışık sensörlerini bu iki amaç için öne çıkarır. Mağaza için uygulanabilir bir düzen şöyle.
- Kontrol gruplarını katmanlara göre ayırın. Genel ışık, vurgu, vitrin, tabela, ışıklı yüzeyler ve depo ayrı gruplar olsun.
- Zamanlayıcıyı açılış ve kapanış saatine göre kurun. Vitrin ve tabelanın gece ne zamana kadar açık kalacağını ayrıca belirleyin.
- Kısılabilir sürücü ve armatür seçin. Kısmayı sonradan eklemek sürücü ile kontrol sisteminin uyumuna bağlıdır ve sürücü değişimi gerekebilir.
- Depo, personel odası ve tuvalet gibi ara sıra kullanılan yerlere hareket sensörü koyun. Depoda ürün ayırma ve sayım için yeterli genel ışığı da unutmayın.
- Gün ışığı alan cephede genel ışığı ışık sensörüyle kısmayı düşünün.
- LED ekranların ve lightbox panolarının kapanışta kapanmasını içerik oynatıcının ya da kontrol sisteminin zaman planına bağlayın.
Mağaza aydınlatmasında planlama sırası nasıl olmalı?
Aydınlatmayı raf yerleşimiyle birlikte ve tavan kapanmadan kesinleştirin. Işık ürüne göre planlandığı için raflar yer değiştirdiğinde spotların yeri de değişir. Önerdiğimiz sıra şöyle.
- Raf, kasa, deneme kabini ve vitrin yerleşimini çizime işleyin.
- Katmanları, kontrol gruplarını, kelvin ve Ra değerlerini yazılı hale getirin.
- Armatür seçimini lümen, ışık açısı, montaj yüksekliği ve armatür aralığını içeren bir aydınlatma hesabına dayandırın.
- Armatür, spot rayı, lightbox ve ekran yerlerini, bunların besleme ve veri noktalarını çizime ekleyin.
- Elektrik tesisatını, sürücü yerlerini ve askı noktalarını tavan kapanmadan bitirin.
- Gergi tavanı ya da asma tavanı kapatın.
- Armatürleri, ekranları ve lightbox panolarını monte edin.
- Raflar dolduktan sonra spotları yönlendirin, ekran parlaklığını ve zamanlayıcı programını ayarlayın, sonucu lüksmetreyle ölçün.
Mağaza aydınlatması için kontrol listesi
Projeyi teslim almadan önce şu maddeleri tek tek kontrol edin.
- Genel ışık, vurgu, vitrin, tabela ve ışıklı yüzeyler ayrı gruptan açılıp kapanıyor.
- Armatürlerin, lightbox panolarının ve ışıklı tavanın kelvin değerleri yazılı plana uygun.
- Renk hassas ürünlerin bulunduğu alanda armatürün Ra ve R9 değeri veri sayfasında görülüyor.
- Vurgu birkaç odakla sınırlı, her raf aynı parlaklıkta değil.
- Kasa çalışanının bakış hattında ekran ya da çıplak ışık kaynağı yok.
- Ekranın gündüz ve akşam parlaklık ayarları kayıtlı.
- Vitrin ve tabela zamanlayıcıya bağlı.
- Kısma isteyen gruplarda kısılabilir sürücü kullanılmış.
- Gergi tavan arkasındaki LED'lere ve sürücülere bakım erişimi var.
- Cilalı zeminde ve camda rahatsız eden yansıma yok.
Sık sorulan sorular
Mağazada ne kadar ışık gerekir?
EN 12464-1'e dayanan üretici kaynakları satış alanı için 300 lüks, kasa ve paketleme tezgâhı için 500 lüks değerini verir. Bu değerler genel ışık içindir, vurgu ışığı bunun üstüne eklenir. Mevcut durumu lüksmetreyle ölçebilirsiniz, ölçüm noktasını ve yüksekliğini değerlendirdiğiniz yüzeye göre seçin.
Sıcak beyaz mı nötr beyaz mı seçmeliyim?
Seçim ürününüze ve mağazanın havasına bağlıdır. Yiyecek ve butik mağazalarda sıcak tonlar, teknoloji ve hırdavatta nötr tonlar yaygındır. Hangi tonu seçerseniz seçin, aynı bölgedeki ışıklı yüzeylerin birbiriyle uyumlu olması en az seçimin kendisi kadar önemlidir.
Mevcut mağazada tavanı sökmeden aydınlatma yenilenebilir mi?
Çoğu zaman mümkündür, ama bu mevcut tesisata ve montaj koşullarına bağlıdır. Spot rayı eklemek, armatürleri değiştirmek ya da mevcut tavanın altına ışıklı gergi tavan kurmak seçenekler arasındadır. Elektrik hattının yeni gruplara bölünüp bölünemeyeceği keşifte görülür.
LED ekran mağazadaki ürünlerin rengini etkiler mi?
Büyük ve parlak bir ekran yakınındaki raflara renkli ışık yansıtabilir, içerik değiştikçe bu yansıma da değişir. Ekranı renk hassas ürünlerin hemen yanına koymamak ve parlaklığı ortama göre kısmak bu etkiyi azaltır.
Işıklı yüzeyler enerji tüketimini çok artırır mı?
Tüketim panonun ve ekranın boyutuna, parlaklık ayarına ve açık kaldığı süreye göre değişir. Kesin değer için üreticinin veri sayfasına bakın. Parlaklığı kısmak ve kapanışta otomatik kapatmak tüketimi doğrudan düşürür.